จักตอกจากไม้ไผ่ไว้ใช้ประโยชน์

ทุกวันนี้เด็กรุ่นใหม่ ๆ น้อยมากที่จะจักตอกเป็น ขนาดผมยังพองู ๆ ปลา ๆ อย่างยามหน้านานี้เราต้องใช้ตอกในการมัดกล้าสำหรับไปปักดำในนา งานนั้นจำเป็นจริง ๆ ที่ผมเองต้องก้มหน้าก้มตาใช้ฝีมือในการปักคมมีดลงบนริ้วไม้ไผ่เพื่อให้ได้ตอกริ้วงาม ๆ อ่อนนุ่มและแข็งแรง แต่ผมก็ฝีมือไม่ได้ครึ่งคุณลุงในภาพนี้เลย เผอิญผมเดินผ่านมาในหมู่บ้านเห็นแกกำลังนั่งจักตอกอยู่พอดี ก็เลยแวะสนทนาด้วยและนึกเห็นความสำคัญของงานบ้าน ๆ แขนงนี้ที่หาคนเป็น ๆ ทุกวันนี้เรียกว่านับวันจะหายาก วันนี้ผมเลยจะมาชวนคุณผู้อ่านไปรู้จักการจักตอกกันบ้างครับ

....

ขั้นแรกในการจักตอกเราก็ต้องหาไม้ไผ่มาสำหรับทำการจักให้เป็นริ้วตอกเสียก่อน จะให้ดีไม้ที่จะใช้จักตอกได้ดีเขาเรียก"ไม้ปล้องเดียว" ลำปล้องมันจะยาวสักหน่อยทำให้ได้ตอกริ้วยาว ๆ แต่ต้นไผ่ตามภาพนี้เป็นไม้ไผ่ธรรมดา แต่มันก็สามารถจักให้เป็นตอกไว้ใช้ประโยชน์ได้เหมือนกัน และลำที่จะนำมาทำเป็นตอกควรเป็นลำอ่อน ๆ เลือกที่ปล้องยาว ๆ สักหน่อยก็พอใช้ได้ และควรจักจากลำไผ่เพียงปล้องเดียว เพราะถ้าจักจากสองลำเวลาแห้งตอกจะหักและขาดง่ายตรงข้อต่อของปล้อง แต่การจักจากสองปล้องก็ใช้ได้เหมือนกันเพียงแต่ว่ามันเก็บไว้ได้ไม่นานเหมือนจักจากปล้องเดียว

Advertisement

Advertisement

....

  ไผ่ปล้องเดียว

เมื่อได้ไม้ไผ่ล่ำอ่อน ๆ มาแล้วขั้นตอนต่อเราก็มาขูดเนื้อไม้ไผ่ตรงส่วนนอกออกให้หมด เปลือกของลำไผ่เวลาแห้งจะแข็งและแตกเปราะง่าย ฉะนั้นการขูดตรงผิวรอบนอกออกจะช่วยให้ตอกที่จักไว้ไม่เปราะไม่ขาดเวลามัด

เมื่อขูดรอบ ๆ ผิวของมันออกจนหมดก็ทำการผ่าซะ ให้เป็นริ้วเล็ก ๆ เลาะเนื้อไผ่ที่อ่อน ๆ ออกให้หมด เหลือไว้แต่ส่วนที่มีเนื้อไผ่ที่แข็งพอดี ๆ และความแข็งแรงเสมอกัน ต่อจากนั้นก็เป็นการใช้ฝีมือในการใช้คมมีดเลาะริ้วตอกให้ออกมาบางเบาและสวยงามที่สุด ขั้นตอนนี้เองที่ผมว่ามันยากมากสำหรับผม เพราะบางทีตอกที่ผมจักมันมักมีริ้วที่หนา และใหญ่ทำให้เวลามัดมันจะแข็ง ๆ คุณลุงท่านนี้แกฝีมือระดับปรมจารย์เลย ฮา ในด้านการจักตอก ดูริ้วตอกของแกสิสวยงามอย่าบอกใครเชียว

Advertisement

Advertisement

..

ตอกนี้เมื่อเป็นตอกแล้วจะเก็บไว้ได้นานและใช้ประโยชน์ได้หลายอย่าง เช่นมัดของ ใช้แทนตะปูในการมัดไม้หลังคาเถียงนา ฝาเถียงนา หรืออะไรอีกหลายอย่างที่เกี่ยวกับการมัด รับรองว่าตอกนี้ใช้ได้ง่ายดายและแข็งแรงที่สุด

 

ผมหวังว่าบทความนี้จะเป็นประโยชน์แก่ผู้อ่านนะครับ หรือสำหรับคนที่อยากจักตอกเป็น

..

 

 เรื่องและภาพโดยผู้เขียน ลูกอีสาน