ปราสาทพะโคตั้งอยู่ที่ ถนนโชคชัย-ครบุรี ตำบลบ้านกระโทก อำเภอโชคชัย จังหวัดนคราชสีมา ปราสาทหลังนี้เป็นศาสนสถานหรือเทวสถานในศาสนาพราหมณ์ฮินดู และเป็นศาสนสถานประจำชุมชน สร้างในสมัยอาณาจักรเขมรเรืองอำนาจในยุคแรก ๆ ราวช่วงพุทธศตวรรษที่ 16 และปราสาทพะโคหลังนี้ อยู่ไม่ไกลจากปราสาทครบุรีที่ถูกสร้างเพื่อเป็นอโรคยาศาลาหรือโรงพยาบาลที่สร้างในสมัยอาณาจักรเขมร ในสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ช่วงเวลาต่างกันถึงราว 200 ปี

ปรางค์ประธานปราสาทพะโค ภาพถ่ายโดย พงศธร อิ่มอุดม

            ปราสาทพะโคภายในประกอบด้วยปราสาท 3 หลัง ใช้หินทรายและศิลาแลงเป็นวัสดุก่อสร้าง วางเป็นแนวรูปตัว ที (T) โดยที่ปราสาทประธานตั้งอยู่ตรงกลาง ปราสาทอีก 2 หลังตั้งขยับลงมาในแนวเดียวกัน และหันหน้าเข้าหากัน แต่ให้เห็นเพียงปราสาทเดียวทางด้านขวา ส่วนด้านซ้ายเป็นซากชำรุดไปแล้ว ผังปราสาทถูกว่าไว้ให้หันหน้าไปทางทิศตะวันออก รอบปราสาทมีสระน้ำเรียกว่าบาราย เมื่อเดินดูรอบ ๆ พื้นที่พบชิ้นส้วนสถาปัตยกรรมที่ชำรุดไปแล้ว โดยมากเป็นหินทรายซึ่งหินทรายเหล่านี้ยังมีรอยแกะสลักลวดลายต่าง ๆ ของศิลปะเขมร เช่น ลายดอกไม้ ลายกรีบบัว เป็นต้น ปราสาทหลังนี้สันนิษฐานได้ว่าในสมัยแรกสร้างเป็นปราสาทชุมชนที่มีขนาดใหญ่มาก เพราะขอบเขตของปราสาทโดยมีบารายหรือสระน้ำเป็นตัวกำหนดเขตมีขนาดใหญ่ และซากสถาปัตยกรรมที่กระจายอยู่โดยรอบมีเป็นจำนวนมาก และยังพบชิ้นส่วนที่เรียกว่ากลีบขนุน นั้นทำให้ทราบได้ว่าสมัยก่อนแรกสร้างนั้นเป็นปรางค์ทรงข้าวโพดที่มีขนาดใหญ่คล้ายกับปราสาทพิมาย

Advertisement

Advertisement

กลีบขนุนทำจากหินทรายปราสาทพะโค มีลวดลายศิลปะเขมร ภาพถ่ายโดย พงศธร อิ่มอุดม ผู้เขียนบทความ

            ถ้าเราเริ่มต้นจากปราสาทพะโค วางแนวแผนที่ตาม GPS. จะสังเกตุได้ว่า ปราสาทพะโคอยู่ในกลุ่มปราสาท ที่อยู่ในเขตลุ่มแม่น้ำมูล ถ้าขับรถลงมาทางใต้ ยึดถนนเส้น 24 จะพบ ปราสาทถนนหัก ปราสาทบ้านพลวง และปราสาทบ้านสมอ และถ้าขับรถขึ้นไปทางเหนือยึดเส้นทางเส้น 24 เข้าถนนเส้น 2 จะพบ ปราสาทสระหิน ปราสาทเมืองเเขก ปราสาทพนมวัน ปราสาทพิมาย และปราสาทนางรำ ซึ่งถ้าใครชอบท่องเที่ยวสำรวจเเหล่งประวัติศาสตร์ หรือชอบเที่ยวสถานที่ท่องเที่ยวออกแนวลึกลับ เส้นทางในกลุ่มปราสาทเหล่านี้เหมาะมาก 

Advertisement

Advertisement

ภาพกลุ่มปราสาทที่อยู่ใกล้กับปราสาทพะโค จาก Google map

ภาพถ่ายโบราณสถานโดย พงศธร อิ่มอุดม ผู้เขียนบทความ

ภาพแผนที่จาก Google map