รูปภาพประกอบภาพถ่ายโดยผู้เขียน

สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ในรัชกาลที่ 7 ได้เสด็จมาประทับ ณ วังสวนบ้านแก้ว จังหวัดจันทบุรี ในปี พ.ศ. 2493 และหลังจากที่พระองค์ทรงเริ่มขยับขยายสวนบ้านแก้วได้ประมาณ 5 ปี พระองค์ทรงเห็นว่าคนงานที่รับเข้ามาทำสวนและงานก่อสร้างนั้น ส่วนใหญ่มีความสามารถด้านงานฝีมือหรืองานทอเสื่อ ทอผ้า ประกอบกับพระองค์ทรงโปรดเสื่อจันทบูรอยู่แล้ว พระองค์จึงได้เสด็จไปทอดพระเนตรการทอเสื่อที่บริเวณวัดโรมันคาทอลิค ริมแม่น้ำจันทบูร พระองค์ทรงศึกษาว่าชาวบ้านบริเวณนี้ใช้วิธีอย่างไรในการทอเสื่อ

รูปภาพประกอบภาพถ่ายโดยผู้เขียน

รูปภาพประกอบภาพถ่ายโดยผู้เขียน

ในเวลาต่อมาจึงได้ทรงโปรดเกล้าให้ตั้ง "โรงทอเสื่อ" ขึ้นที่สวนบ้านแก้ว เพื่อพัฒนาเสื่อจันทบูรให้ดีขึ้น โดยเน้นในเรื่องการทำให้สีของเสื่อไม่ตก และยังได้มีการดัดแปลงต่อยอดจากเสื่อกกที่ใช้ปูนั่งปูนอน ไปเป็นผลิตภัณฑ์อื่น ๆ ที่มีมูลค่ามากยิ่งขึ้น ให้ดูทันสมัยมาก นอกจากนั้นพระองค์ยังทรงส่งต้นกกไปให้หม่อมเจ้ากอกษัตริย์ สวัสดิวัฒน์ ซึ่งเป็นพระอนุชา ที่มีความเชี่ยวชาญและดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ทางเคมีที่ประเทศสิงค์โปร์ ให้ช่วยคิดค้นวิธีปรับปรุงคุณภาพของเสื่อกก และวิธีการย้อมให้ดีขึ้น ย้อมแล้วสีไม่ตก มีลักษณะสดใสและสวยงาม สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีฯ ได้ทรงนำวิธีที่หม่อมเจ้ากอกษัตริย์ สวัสดิวัฒน์ คิดค้นมาใช้ในโรงงานทอเสื่อสวนบ้านแก้ว ต่อมาจึงได้มีการเรียกเสื่อนี้ว่า "เสื่อสมเด็จ "

Advertisement

Advertisement

รูปภาพประกอบภาพถ่ายโดยผู้เขียน

รูปภาพประกอบภาพถ่ายโดยผู้เขียน

เสื่อสมเด็จ เป็นผลิตภัณฑ์จากเสื่อกกที่ผลิตขึ้นจากวังสวนบ้านแก้ว โดยใช้ป้ายเครื่องหมายการค้าของผลิตภัณฑ์เสื่อสวนบ้านแก้วที่เป็นรูปคนหาบกระจาด มีตัวอักษรว่า "S.B.K. ส.บ.ก. อุตสาหกรรมชาวบ้าน The Peasant Industries, RAMBHAI PANA LTD. THAILAND." แสดงให้เห็นว่าทรงเน้นว่าเป็นหัตถกรรมของชาวบ้านอย่างแท้จริง นอกจากนี้สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีฯ ยังทรงทำการตลาดด้วยพระองค์เอง โดยทรงพาคนงานผลิตเสื่อไปสาธิตการทอเสื่อ และตัดเย็บผลิตภัณฑ์ โดยการออกร้านตามงานการกุศล และนำสินค้าไปฝากขายที่ร้านค้าในตัวเมืองเเละที่กรุงเทพฯ

Advertisement

Advertisement

รูปภาพประกอบภาพถ่ายโดยผู้เขียน

สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีฯ ทรงพัฒนาหัตถกรรมพื้นบ้านการทอเสื่อกกให้มีคุณภาพดีขึ้น และยังทรงต่อยอดให้เป็นผลิตภัณฑ์จากเสื่อหลายประเภท นำร่องให้ผู้อื่นได้นำไปพัฒนา แต่ความละเอียดและความปราณีต ยากที่จะเท่ากับผลิตภัณฑ์ที่ได้ทรงผลิตที่สวนบ้านแก้ว ปัจจุบันยังคงหลงเหลือร่องรอยของอาคารโรงทอเสื่อให้เห็น นอกจากนี้ยังได้มีการจัดแสดงเรื่องราวของ "เสื่อสมเด็จ" ไว้ในวังสวนบ้านแก้ว ทั้งในเรื่องของประวัติความเป็นมา กระบวนการย้อม กระบวนการผลิต ลวดลายของเสื่อแบบต่าง ๆ ไว้ให้ความรู้กับนักท่องเที่ยวและบุคคลต่าง ๆ ที่มีความสนใจ หากใครสนใจเรื่องราวของเสื่อกกหรือเสื่อสมเด็จ สามารถมาศึกษาหาความรู้ได้ที่วังสวนบ้านแก้ว

Advertisement

Advertisement

รูปภาพประกอบภาพถ่ายโดยผู้เขียน

รูปภาพประกอบ

ภาพถ่ายโดยผู้เขียน

ที่ตั้ง : มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี

เปิดเวลา 09.00 – 16.00 น

โทรศัพท์ : 039 471 064

ภาพถ่ายโดยผู้เขียน