stp03stp04               สดับข่าวกล่าวทรงอนงค์สนม                ว่างามจริงยิ่งนางในนิคม

               ก็นึกชมโฉมน้องต้องติดใจ                     หวังสวาทมาดมุ่งบำรุงสงวน

               ให้รัญจวนหวนคิดพิสมัย                       แต่สู้ตรอมออมรักหนักฤทัย

               ด้วยเกรงภัยเพราะมิควรจะลวนลาม       ครั้นแจ้งเหตุว่าประเวศสถานสถิต

               ก็ตั้งจิตต์สดับข่าวสืบสาวถาม     ด้วยนึกแหนงจะใคร่แจ้งที่ใจความ     ยังรักงามอยู่หรือสิ้นไม่ยินดี

            ท่อนเนื้อในเพลงยาวความเก่า ที่พระสุนทรโวหาร หรือที่คนไทยรู้จักกันดีในชื่อ “สุนทรภู่” กวีเอกของไทยและของโลก ที่น้อยคนจะไม่รู้จักชื่อของท่าน

stp01            สุนทรภู่ มีชื่อเดิมว่า ภู่ เกิดเมื่อ 26 มิถุนายน พ.ศ. 2329 ในสมัยรัชกาลที่ 1 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ บริเวณด้านเหนือของพระราชวังหลัง ซึ่งปัจจุบันคือบริเวณสถานีรถไฟบางกอกน้อย วัยเด็กได้เรียนหนังสือกับพระในวัดศรีสุดาราม ริมคลองบางกอกน้อย ต่อมาเข้ารับราชการเป็นเสมียนนายระวางกรมพระคลังสวน และได้ค้นพบตัวเองว่าไม่ชอบทำงานด้านอื่น นอกจากการแต่งบทกลอน ซึ่งแต่งได้ดีมาเสมอ

            ต่อมาสุนทรภู่แอบคบรักกับนางข้าหลวงในวังหลังชื่อ “แม่จัน” ที่เป็นบุตรหลานผี้ตระกูล จนถูกทำโทษและจำคุก จนกระทั่งได้รับการปล่อยตัว ก็เดินทางไปหาบิดาที่เมืองแกลง จังหวัดระยอง ระหว่างการเดินทางนี้เอง ที่สุนทรภู่ได้ประพันธ์ "นิราศเมืองแกลง" เล่าถึงการเดินทางต่าง ๆ ไว้โดยละเอียด อีกทั้งลงท้ายเรื่องว่า “แต่งให้แก่แม่จันเป็นขันหมากมิ่งพิสมัย” หลังกลับจากเมืองแกลง สุนทรภู่ก็ได้แม่จันมาเป็นภรรยา

stp06            แต่กลับจากเมืองแกลงได้ไม่นาน ก็ต้องติดตามพระองค์เจ้าปฐมวงศ์ในฐานะมหาดเล็กเสด็จไปในงานพิธีมาฆบูชาที่พระพุทธบาท โดยสุนทรภู่ได้แต่ง “นิราศพระบาท” เล่าถึงเหตุการณ์การเดินทางครั้งนี้ด้วย ต่อมาจึงได้เข้ารับราชการในกรมพระอาลักษณ์ และได้ทดลองแต่งบทกลอนละครเรื่อง “รามเกียรติ์” จนพอพระทัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย และได้เลื่อนเป็น “ขุนสุนทรโวหาร” และได้ร่วมฟื้นฟูศิลปะวัฒนธรรมช่วงต้นกรุงรัตนโกสินทร์ และเป็นหนึ่งในคณะร่วมแต่ง “ขุนช้างขุนแผนขึ้นใหม่”

            หลังรับราชการได้ 8 ปี สุนทรภู่ก็ลาออกและออกบวชที่วัดเลียบ (วัดราชบูรณะในปัจจุบัน) และย้ายไปอยู่วัดต่าง ๆ หลายแห่ง ซึ่งระหว่างเดินทางย้ายไปจำพรรษาตามที่ต่าง ๆ ก็ได้ประพันธ์นิราศไว้มากมาย ซึ่งเชื่อว่าน่าจะยังมีนิราศที่ยังไม่ค้นพบอีกเป็นจำนวนมาก

stp09  


"กุฏินี้อยู่มาตั้งแต่รัชกาลที่ 3 เป็นที่พักของสุนทรภู่สมัยบวชเป็นพระสงฆ์และได้ประพันธ์งานที่นี่ หลังจากที่สุนทรภู่จากเราไปสองร้อยปีแล้ว ยูเนสโกถึงได้มาตรวจสอบที่นี่"

STP22            พระยศวริศ พระสงฆ์ผู้นำชมกล่าวถึงพิพิธภัณฑ์สุนทรภู่แห่งนี้ ที่ตั้งอยู่ภายในวัดเทพธิดารามวรวิหาร อันเป็นวัดที่สุนทรภู่เคยจำวัดสมัยบวชเป็นพระสงฆ์ ซึ่งวัดแห่งนี้ เดิมชื่อว่า วัดบ้านพระยาไกรสวน เป็นวัดที่พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่สาม โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติ พระราชทานแก่พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอัปสรสุดาเทพ พระราชธิดาองค์ใหญ่ ในปี พ.ศ. 2379 แล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2382

stp02            กรมหมื่นอัปสรสุดาเทพ เป็นผู้ที่มีปัญญาเฉลียวฉลาด ทรงโปรดหนังสือและงานกวี ทรงชุบเลี้ยงดูแลกวีทั่วไป ภายในตำหนักของพระองค์ที่นอกจากจะมีข้าราชบริพารแล้ว ก็ยังเป็นแหล่งรวมศิลปินและกวีแห่งสมัยไว้ด้วย ซึ่งสุนทรภู่ ในยามที่ตกทุกข์ได้ยากนั้น พระองค์ก็ทรงอุปการะช่วยเหลือ โปรดให้แต่งกลอนถวาย และประทานรางวัลให้เลี้ยงชีพ

               ที่เอกองค์ทรงศรีฉวีวรรณ                 ดั่งดวงจันทร์แจ่มฟ้าไม่ราคี

               ทั้งคมขำล้ำนางสำอางสะอาด          โอษฐ์เหมือนชาดจิ้มเจิมเฉลิมศรี

               ใส่เครื่องทรงมงกุฎดังบุตรี                แก้วมณีเนาวรัตน์จำรัสเรือง

               รูปจริตพิศไหนวิไลเลิศ                     เหมือนหุ่นเชิดโฉมแช่มแฉล้มเหลือง

               พอแลสบหลบชม้ายชายชำเลือง       ดูปลดเปลื้องเปล่งปลั่งกำลังโลม

               ลำพระกรอ่อนชดประณตน้อม          แลละม่อมเหมือนหนึ่งเขียนวิเชียรโฉม

               หรือชาวสวรรค์ชั้นฟ้านภาโพยม        มาประโลมโลกาให้อาวรณ์

               แปลกมนุษย์ผุดผ่องละอองพักตร์      วิไลลักษณ์ล้ำเลิศประเสริฐสมร

            หนึ่งในคำประพันธ์เรื่อง “ลำพันพิลาป” ที่สุนทรภู่ได้ประพันธ์พรรณนาถึงความงามของสตรีที่เลิศเลอ ซึ่งจากหลักฐานต่าง ๆ ก็สันนิษฐานได้ว่า บทกลอนนี้เป็นกล่าวถึงกรมหมื่นอัปสรสุดาเทพ ผู้ที่ทรงอุปการะสุนทรภู่

stp18                ยางบุรุดรัดกระสันให่ถันหาย                    ใสยเซิ่วกิ่ลบ่จีบเอวสำอางกาย

                สังวารสายสรอยสะลับประดับเพชห์ร         คาดเฃมฃัดรัดแนนแนบกระบี่

“ก่อนที่ท่านจะเขียนลงกระดาษนี้ ท่านจะเขียนลงบนกระดานดำไว้ก่อน แล้วถึงมาบรรจงเขียนลงบนกระดาษอีกที”

stp19               พระยศวริศ กล่าวถึงงานเขียนที่จัดแสดงไว้ในตู้สุญญากาศ คือบทกลอนเรื่องพระอภัยมณี ตอนนางสุวรรณมาลีจะฆ่าตัวตาย บนกระดาษข่อย ที่ประพันธ์และบรรจงเขียนจากมือสุนทรภู่ตัวจริง ถูกค้นพบที่กุฏิแม่ชี ภายในวัดเทพธิดารามวรวิหาร อันเป็นงานชิ้นประวัติศาสตร์ชิ้นหนึ่งที่มีอายุกว่าสองร้อยปี และได้นำออกมาแสดงให้รับชมภายในพิพิธภัณฑ์นี้

stp20               ซึ่งภายในพิพิธภัณฑ์ ไม่ได้เก็บไว้แค่บทกลอนเรื่องพระอภัยมณีที่เขียนด้วยลายมือของสุนทรภู่เท่านั้น ยังได้จัดแสดงแคร่ที่นอน ข้าวของเครื่องใช้สมัยที่สุนทรภู่เป็นพระสงฆ์จำวัดที่นี่ไว้ จนทำให้รู้สึกได้ว่าสถานที่แห่งนี้ มีจิตวิญญาณของท่านอยู่เสมอ แม้ท่านจะจากเราไปสองร้อยกว่าปีแล้วก็ตาม อีกทั้งยังมีห้องอื่นที่จัดแสดงนิทรรศการผลงานต่าง ๆ ของสุนทรภู่ให้สดับรับฟังอย่างเพลินหูและชุ่มฉ่ำหัวใจในความสวยงามของภาษาไทย

stp13stp15stp14               “เสาร์-อาทิตย์ คนจะเยอะหน่อย ซึ่งมีคนไทยที่ชื่นชอบงานเขียนมากัน และมีชาวต่างชาติที่ศึกษางานของท่านก็มาตามรอยที่นี่”

stp23stp24               พระยศวริศกล่าวถึงการท่องเที่ยวในสถานที่แห่งนี้ ที่นอกจากจะได้เห็นงานเขียนชิ้นสำคัญในประวัติศาสตร์แล้ว ก็ยังชวนให้ดีใจที่มีคนต่างชาติก็สนใจในงานกวีและวรรณกรรมของประเทศไทย อีกทั้งสถานที่นี่อยู่ในวัดอันเงียบสงบ และมีบรรยากาศอันร่มรื่น ที่เมื่อย่างก้าวเข้าไป ก็จะชวนให้สมองและหัวใจได้ผ่อนคลาย ทิ้งความเมื่อยล้า แล้วไปสดับรับฟังงานของกวีเอกของโลก ที่รอให้ทุกคนได้เข้าไปสัมผัสความงดงามของภาษา ในพิพิธภัณฑ์สุนทรภู่ วัดเทพธิดารามวรวิหาร

stp26stp27สถานที่: วัดเทพธิดารามวรวิหาร ถ.มหาไชย กรุงเทพมหานคร เปิดทำการทุกวันเวลา 09.00-17.00 น.

คนไทยเข้าชมฟรี ชาวต่างชาติเสียค่าเข้าชม 50 บาท

หากมาเป็นหมู่คณะ ติดต่อแจ้งที่ 085-120-8914, 02-222-6921

Facebook: https://www.facebook.com/SunthonPhuMuseum