หากพูดถึงอำเภอปาย จังหวัดแม่ฮ่องสอน หลายคนคงนึกถึงเฉพาะช่วงฤดูหนาวที่จะได้มีโอกาสได้สัมผัสไอหมอกที่ห่มคลุมเมืองเล็กๆแห่งนี้  พร้อมกับนั่งจิบกาแฟหอมอร่อยในยามเช้า และใช้ชีวิตในบรรยากาศโรแมนติคท่ามกลางขุนเขาและทุ่งนา แต่จะมีใครสักกี่คนที่รู้ว่า ฤดูร้อนที่ปายนั้น ก็มีเสน่ห์ไม่แพ้ฤดูอื่นๆเลยเช่นกัน

1

โดยเฉพาะเสน่ห์จากความงามของวิถีชีวิตและประเพณีของชาวไทยใหญ่ที่สะท้อนออกมาผ่านประเพณี “ปอยส่างลอง” ซึ่งทำให้ผู้ที่ได้ไปพบเห็นและ ร่วมสัมผัสนั้น  จะจดจำและประทับใจเสน่ห์ในอีกมุมหนึ่งของปายอย่างไม่รู้ลืมเลือน

2

ประเพณีอยส่างลอง หรือประเพณีบวชลูกแก้ว คือประเพณีการบวชเณรของเด็กๆที่มีเชื้อสายไทยใหญ่ ซึ่งเป็นประเพณีที่ทำสืบต่อกันมากว่าร้อยปี โดยก่อนการเข้าพิธีบวชนั้น “ส่างลอง” ซึ่งหมายถึงเด็กๆที่เตรียมจะบวชเป็นสามเณรทุกคน จะมีสถานะเป็นเหมือนเจ้าชาย โดยทั้งพ่อแม่และญาติพี่น้องจะนำผ้าหลากสีสันมาตัดเป็นชุดสวยงาม พร้อมกับนำเครื่องประดับของตนเองมาให้ลูกสวมใส่ในพิธี และยังมีความเชื่อว่า ตลอดเวลาของพิธีปอยส่างลองนั้น เด็กๆที่จะบวชไม่สามารถเหยียบพื้นดินได้ จึงทำให้ต้องมี”ตะแป” หรือคนที่ให้เด็กๆขี่คออยู่ตลอดเวลา

3

ประเพณีปอยส่างลองจะจัดขขึ้นทุกปีในช่วงเดือนมีนาคม-เมษายน ซึ่งเป็นช่วงที่เด็กๆปิดเทอม และชาวไทยใหญ่ทุกคนว่างเว้นจากการทำนา มีอาหารการกินอุดมสมบูรณ์ โดยระยะเวลาในการทำพิธีทั้งหมด จะใช้เวลาประมาณสามวัน โดยวันแรกจะเป็นการ”รับส่างลอง” โดยจะมีการแห่ขบวนส่างลองไปไหว้ศาลหลักเมือง ไว้พระพุทธรูปตามวัดต่างๆในพื้นที่ และแวะบ้านญาติพี่น้องเพื่อกราบขอขมา ส่วนวันที่สองจะเป็นวันเฉลิมฉลอง โดยจะมีการแห่ขบวนส่างลองอย่างยิ่งใหญ่ไปรอบเมืองตลอดทั้งวัน และวันสุดท้ายจะเป็นการนำส่างลองเข้าพิธีบวชสามเณรที่วัดหลักของเมือง ก่อนจะแยกย้ายกันไปจำวัดในวัดต่างๆที่ใกล้บ้านของแต่ล่ะคนต่อไป

นอกจากการชื่นชมความงามของชบวนแห่ที่งดงามของประเพณีปอยส่างลอง สิ่งสำคัญที่ทุกคนจะได้สัมผัสก็คือวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของชาวไทยใหญ่  ซึ่งในช่วงประเพณีปอยส่างลอง ชาวไทยใหญ่ทุกคนจะแต่งกายในแบบพม่า มีการประกอบอาหารท้องถิ่นหลากหลายชนิดเพื่อเลี้ยงดูผู้ที่มาร่วมงานทุกคน  และบ้านทุกบ้านของชาวไทยใหญ่จะเปิดต้อนรับทุกคนที่ผ่านไปมา การได้นั่งลงพูดคุยกับผู้คนในท้องถิ่น หรือแม้แต่การมอบรอยยิ้มให้แก่กัน นี้คือเสน่ห์ที่แท้จริงของเมืองปาย

เสน่ห์ที่ก่อให้เกิดความตระหนักในการรักษาวิถีชีวิตและประเพณีดั้งเดิมเหล่านี้เอาไว้ ไม่ให้ถูกเปลี่ยนแปลงไปตามวัฒนธรรมจากโลกภายนอกที่กำลังหลั่งไหลเข้ามาในเมืองปายอย่างรวดเร็ว เพื่อให้ปายยังคงเสน่ห์เช่นนี้เอาไว้ให้ทุกคนได้สัมผัส และเรียนรู้ที่จะอยู่ร่วมกับผู้คนในท้องถิ่นอย่างมีความเข้าใจกันตลอดไป…